Dzieje Ordynacji

pmyszkowskiOkoło 1582 r. Chroberz zakupił Piotr Myszkowski (ok.1510 – 1591/2) herbu Jastrzębiec, biskup krakowski. Przez ostatnie 10 lat swojego życia zgromadził on olbrzymi majątek w gotówce, 3 miasta oraz 78 wsi.

Myszkowski cały majątek przekazał swoim bratankom: Zygmuntowi i Piotrowi. Pod koniec XVI wieku otrzymali oni adopcję od mantuańskiego księcia Wincentego Gonzagi oraz tytuł margrabiów na Mirowie od Papieża Klemensa VIII. Aby wywyższyć dom Myszkowskich rozpoczęli starania o utworzenia ordynacji. Powstała w 1601 r., dwa lata później zatwierdzona statutem w Nowym Korczynie, według którego w całości przechodziła na męskiego potomka rodu, osobę świecką, a w przypadku wygaśnięcia rodu w linii męskiej dziedziczyć miały kobiety wywodzące się w prostej linii od pierwszego ordynata.

jastrzebiecPierwszym ordynatem został Zygmunt Gonzaga Myszkowski. Znane było wówczas przysłowie „Kto ma Chroberz, Książ i Szaniec może iść z królową w taniec”, mające świadczyć o potędze ordynatów.

W 1727 r. wygasła linia męska rodu Myszkowskich. Po dwóch latach procesów w 1729 r. Chroberz wraz z całą ordynacją pińczowską przejęła po kądzieli rodzina Wielopolskich w osobie Franciszka hrabiego na Żywcu i Pieskowej Skale Wielopolskiego herbu Starykoń. Nowy ordynat przybrał też nazwisko i tytuł poprzedniego ordynata, czyli tytułował się margrabią Wielopolskim Gonzagą Myszkowskim.
starykonOdtąd utrwalił się w rodzie Wielopolskich zwyczaj dziedziczenia przez kolejnych ordynatów nazwiska Gonzaga Myszkowski i tytułu margrabiego. Formalnie zatwierdził ten zwyczaj dopiero cesarz rosyjski Aleksander II 1879 r., kiedy ordynatem był syn Aleksandra Wielopolskiego, Zygmunt (1833 – 1902).

Franciszek zmarł w 1732 r.; ordynację przejął syn Karol. Po jego śmierci majątek znalazł się w długach. Kolejni ordynaci, a przede wszystkim Józef Jan Nepomucen, doprowadzili do rozpadu ordynacji. Od 1813 r. Pińczów oraz 6 kluczy ziemskich były własnością Jana Orlycha Szanieckiego, który przejął długi Jana Nepomucena w zamian za te dobra.

awielopolskiWykupił je później Aleksander Wielopolski (1803 – 1877), XIII ordynat, a VI z rodu Wielopolskich, który przejął ordynację po śmierci ojca w 1824 r. Uczynił on z Chrobrza główny ośrodek ordynacji. W roku 1859 ukończył on budowę obecnego pałacu.

Z oszacowanych w latach 1799 – 1801 dóbr ordynacji wynika, że składała się ona z 12 kluczy, z których 4 najważniejsze należały później do Aleksandra Wielopolskiego: wielko – księski, chroberski (z włościami: Wojsławice, Wola Chroberska, Zawarża, Stradów i Zagaje Stradowskie), kozubowski (Zagorzyce, Byczów, Mozgawa Wielka i Mała, Młodzawy Wielkie i Małe, Sadek, Bugaj) oraz wykupiony później Pińczów (z Kopernią, Pasturką, Włochami, Nową Wsią, Brześciem i Szczypcem). W okresie powstania styczniowego, w marcu 1863 r. w pałacu stacjonował wraz ze swym oddziałem generał Langiewicz oraz brat Albert Chmielowski wyniesiony na ołtarze przez Jana Pawła II.

Ordynacja przetrwała do 1945 roku. Ostatnim ordynatem był Zygmunt Konstanty margrabia Gonzaga Myszkowski. Zmarł w 1971 r. Został pochowany w rodzinnym grobowcu Wielopolskich na cmentarzu w Chrobrzu razem z żoną Marią z Tyszkiewiczów Wielopolską.

O Ordynacji Pińczowskiej