Historia Ośrodka

W 2004 roku, w 60-tą rocznicę powstania Republiki Pińczowskiej staraniami Starostwa Powiatowego w Pińczowie, ówczesnego zarządcy pałacu, udostępniono pierwszą wystawę – była to Izba Pamięci Republiki Pińczowskiej. Jej uroczyste otwarcie 9 maja 2004 roku jest uznawane za początek Samorządowego Ośrodka Dziedzictwa Kulturowego Ponidzia. Od początku opiekę kulturalną i pieczę nad zbiorami sprawował poeta Adam Ochwanowski wraz z grupą zapaleńców.

Jednocześnie powstała Galeria Regionalna prezentująca dorobek lokalnych twórców. Zgromadzono też materiały na temat historii ordynacji w Chrobrzu. Ośrodek stawał się coraz chętniej odwiedzanym miejscem, zarówno przez turystów, jak i uczniów szkół, którzy brali udział w lekcjach historycznych. Systematycznie pojawiają się uczestnicy spływów kajakowych, automobiliści – uczestnicy eskapad i rajdów podróżujący wyjątkowymi, zabytkowymi pojazdami, a także kuracjusze z pobliskiego Buska-Zdroju i Solca.

W sierpniu 2005, w pałacowej sali balowej zaprzysiężeni zostali nowi przewodnicy Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego. Dziesięciu nowych świętokrzyskich przewodników ukończyło kilkumiesięczny kurs i zdało egzaminy wiedzy o regionie świętokrzyskim oraz egzamin praktyczny. Wśród nich była Mirosława Nowak, ówczesna kustosz chroberskiego ośrodka.

8 listopada 2006 r. powierzchnia wystawowa powiększyła się o cztery sale znajdujące się na piętrze. Udostępniono tam dwie stałe ekspozycje: archeologiczną „Starożytne Skarby Ponidzia” oraz „Geograficzne Studium Regionu”. Są one owocem współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Warszawskiego. Przy gospodarstwie pomocniczym Zespołu Szkół Rolniczych powstała zaś „Stała Ekspozycja Kultury Rolnej XIX i XX wieku” z rekonstrukcją chaty wiejskiej. Otwarciu nowych wystaw towarzyszyła muzyka celtycka i irlandzka w wykonaniu krakowskiego zespołu SUSHEE.

W pałacu coraz częściej organizowano spotkania, seminaria i wydarzenia kulturalne; na sali balowej i w przypałacowym ogrodzie rozbrzmiewała muzyka. Ośrodek stał się ważnym punktem na szlakach turystycznych województwa. Odwiedzają go coraz liczniejsze grupy turystów, także z zagranicy. W czerwcu 2007 zawitała tu kilkudziesięcioosobowa grupa Finów. Goście ze Skandynawii pojawili się w dawnym Pałacu Wielopolskich szukając śladów bohatera narodowego Finlandii, marszałka Carla Gustafa Mannerheima. Marszałek był przyjacielem przedostatniego ordynata Aleksandra Erwina Wielopolskiego (1875 – 1937), w drugiej dekadzie XX wieku brał z nim wspólnie udział w polowaniach.

W lipcu 2007 kuracjusze z Buska – Zdroju zyskali nowy, atrakcyjny sposób na dotarcie do naszego Ośrodka. Ruszyły bowiem regularne kursy ciuchci na gumowych kołach z Buska do Chrobrza.

W sierpniu 2007 odbyło się seminarium naukowe „W dorzeczu Nidy …”. Wzięli w nim udział geografowie z Uniwersytetu Warszawskiego, archeolodzy z Uniwersytetu Marii – Curie Skłodowskiej w Lublinie i badacze z Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody. Spotkanie zakończyło się recitalem zespołu „Słoneczne Trampy” prezentującego piosenki duetu autorskiego Adam Ochwanowski (słowa) i Andrzej Żądło (muzyka).

Rok 2007 zakończył się wielkim sukcesem frekwencyjnym. Ośrodek odwiedziło bowiem ponad 8 000 gości!

Od 1 stycznia 2008 Ośrodek wraz z Zespołem Szkół Rolniczych stał się własnością Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

1 maja 2008 ośrodek niespodziewanie odwiedzili członkowie rodziny Wielopolskich. Byli to: Maria Izabela Malinowska z domu Wielopolska, córka ostatniego ordynata Zygmunta, Jadwiga Wielopolska – żona Aleksandra Wielopolskiego, pierworodnego syna Zygmunta, Zofia Wielopolska Iwaniak – córka Aleksandra Wielopolskiego, Joanna Maria Wielopolska, córka Aleksandra Wielopolskiego, Stanisław Wielopolski – wnuk Aleksandra Wielopolskiego oraz Bogdan Iwaniak – mąż Zofii Wielopolskiej.

Narodził się pomysł „Loży Przyjaciół Ponidzia”. Pierwsze legitymacje otrzymali minister rolnictwa Marek Sawicki a także podsekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Artur Ławniczak, przy okazji jego wizyty w Chrobrzu, 26 czerwca.

13 lipca odbył się piknik „Popołudnie z Przyjaciółmi”. Ponad pół tysiąca gości wysłuchało piosenek utworów z repertuaru Czesława Niemena w wykonaniu Darka Bernatka. „Na ludową nutę” prezentował się męski zespół śpiewaczy Pełczyszczanie i kapela Stefana Wyczyńskiego z Lubczy. Wystąpili także wychowankowie WTZ z Pińczowa.

26 lipca eksploratorzy ze Stowarzyszenia Ochrony Zabytków Militarnych przy Muzeum im. Orła Białego w Skarżysku-Kamiennej pod przewodnictwem pochodzącego z Chrobrza pasjonata historii, kolekcjonera zabytków i eksploratora Rafała Osieckiego przeszukali zabytkowy park wokół pałacu. Udało się znaleźć m.in. monetę carską z 1909 roku o nominale 3 kopiejek, magazynek hitlerowskiego karabinu maszynowego MP40, manierkę wojska polskiego z II wojny światowej, pistolet Parabellum i widelec z zastawy rodowej Wielopolskich.

27 sierpnia prezentowaliśmy swój dorobek na krakowskim Rynku Głównym podczas Międzynarodowych Targów Sztuki Ludowej, razem z Muzeum Regionalnym i Centrum Informacji Turystycznej z Pińczowa.

6 września kilkadziesiąt osób wzięło udział w spotkaniu autorskim dwukrotnego laureata Nagrody Literackiej „Nike” – Wiesława Myśliwskiego. Spotkanie poprowadził Adam Ochwanowski. Obaj twórcy – prozaik i poeta – sprowokowali ciekawą dyskusję o kulturze chłopskiej. W części artystycznej na skrzypcach zagrał nestor ponidziańskiego folkloru Stanisław Mucha.

4 i 5 października na terenie naszego ośrodka odbył się Międzynarodowy Zlot Miłośników Eksploracji „Chroberz 2008”. W jubileuszowym XXV zlocie 130 odkrywców przeszukało 40-hektarowy teren wokół pałacu Wielopolskich. Współorganizatorami było Stowarzyszenie Ochrony Zabytków Militarnych przy Muzeum im. Orła Białego w Skarżysku Kamiennej oraz Polskie Towarzystwo Badań Historycznych z Będzina. Patronat nad organizację zlotu objął europoseł Czesław Siekierski. Inspiratorem zlotu był pochodzący z Chrobrza Rafał Osiecki. Oprócz poszukiwań odbyły się wykłady na temat historii i archeologii regionu, a także liczne konkursy. Przygrywał rockowy zespół „Kompilacja” z Będzina.

Rok 2008 zamknął się sumą 6500 osób zwiedzających nasz ośrodek. Pod koniec roku pojawił się pomysł utworzenia fundacji wspierającej pałac Wielopolskich w Chrobrzu i przypominającej dorobek Adolfa Dygasińskiego. Fundacja Kultury Beldonek – to ma być lekarstwo na rozwój, a przede wszystkim ratowanie dziedzictwa kulturowego Ponidzia. Ruszają prace nad przygotowaniem statutu i dokumentów rejestracyjnych.

Nowy rok 2009 rozpoczeliśmy od I Przeglądu Grup Kolędniczych z Ponidzia „Wśród nocnej ciszy…”. Swoim kunsztem aktorskim popisywało się kilka pokoleń kolędników z całego Ponidzia. Nie brakowało humorystycznych skeczy, parafrazowanych pastorałek ale przede wszystkim licznych akcentów regionalnych a nawet politycznych.

W lutym 2009 działające od dwóch miesięcy przy Muzeum Regionalnym w Pińczowie kółko fotograficzne zorganizowało wyprawę do naszego Ośrodka. Celem wyprawy był plener w miejscu, w którym zgromadzone jest mnóstwo zbiorów dotyczących regionu Ponidzia a zwłaszcza postaci Adolfa Dygasińskiego. Członkowie kółka przygotowywali wystawę poświęconš „Piewcy Ponidzia? w związku z trwającymi obchodami Roku Dygasińskiego, co upamiętnia 170 rocznicę urodzin pisarza.

Janusz Kędracki wspólnie z Pawłem Małeckim i Jarosławem Kubalskim od 2004 roku odkrywają mało znane miejsca naszego województwa. W tym czasie w kieleckiej Gazecie Wyborczej ukazało się ponad 200 tekstów z opisami i zdjęciami zabytków architektury i pomników przyrody, obiektów sakralnych, pamiątek przeszłości, dzieł człowieka i natury. Wystawa fotograficzna „Odkrywamy Świętokrzyskie” prezentuje drobną część z tego, co najcenniejszego i najpiękniejszego zobaczyli reporterzy „Gazety”. Od 25 kwietnia wystawa była prezentowana w naszym ośrodku.

W maju następuje podpisanie porozumienia z Muzeum Wsi Kieleckiej w sprawie wspólnej organizacji imprez kulturalnych. Z budżetu województwa udało się przekazać 50 tys. zł zespołowi szkół w Chrobrzu na potrzeby pałacu, dzięki temu, że minister rolnictwa przekazał większą dotację dla Muzeum Wsi Kieleckiej.

Wieczorem, 2 maja na Górze Św. Anny w Pińczowie, powróciliśmy do pięknej tradycji śpiewania Pieśni Maryjnych. Podczas uroczystej majówki wszyscy uczestnicy spotkania obdarowani zostali specjalnie przygotowanymi na tę uroczystość śpiewnikami.

30 maja pałac margrabiego Aleksandra Wielopolskiego stał się Mekką dla wiejskich grajków z regionów Świętokrzyskiego i Małopolskiego. Pierwszy Przegląd Kapel Ludowych dedykowany był zmarłemu w 1986 roku Kazikowi Krawczykowi – legendarnemu multiinstrumentaliście ludowemu z ponidziańskich Niegosławic, który nauczył grać kilka pokoleń wiejskich muzykantów, członków dzisiejszych kapel. W przeglądzie wzięło udział kilkanaście kapel i solistów instrumentalistów ludowych.

Na początku czerwca nasz ośrodek odwiedziła grupa ukraińskich gości reprezentujących powiat buczacki (woj. tarnopolskie). Poza władzami powiatu przybyli szefowie instytucji i przedsiębiorstw z terenu powiatu Buczacz. Wizyta odbyła się w ramach nawiązanej współpracy partnerskiej między powiatami buczackim i kazimierskim. Gości zza wschodniej granicy oprowadzał po Ponidziu sekretarz powiatu kazimierskiego Marek Krupa.

26 lipca Gazeta Wyborcza wraz z czytelnikami świętowała w pałacu pięciolecie cyklu „Odkrywamy Świętokrzyskie”. Był tort, prawdziwy wiejski chleb ze smalcem, pieczony świniak i pyszny bigos. Była też muzyka, śpiew i tańce w sali balowej. A wcześniej goście wzięli udział w wycieczce po gminie Złota, pierwszej wycieczce z cyklu „Odkrywamy Świętokrzyskie.”

Pod koniec lipca w kieleckich pekaesach pojawiły się plakaty poetyckie. Twórczością trójki młodych poetów oblepiony został też kielecki dworzec. Autorami wierszy byli Agata Sobota, Agnieszka Szymańska i Rafał Mazurek. Plakaty zawisły też w pińczowskich sklepach.

Pod koniec sierpnia czternastu plastyków i sześciu artystów fotografików przez kilka dni uwieczniało Ponidzie, w ramach odbywającego się w Chrobrzu pleneru pod hasłem „Co się dzieje w gniazdach”. Prace wykonane podczas pleneru zilustrowały później wznowienie książki Adolfa Dygasińskiego pod tym samym tytułem, wszystko w ramach przypadającej 170 rocznicy urodzin piewcy Ponidzia. Przy okazji pleneru zapadła zgodna decyzja o powołaniu do życia Stowarzyszenia Kulturalnego „Beldonek”, które będzie wspierać twórczość artystyczną w regionie, chronić dziedzictwo i dorobek artystyczny oraz zabytki.

Pod koniec sierpnia marszałek Adam Jarubas składa w Ministerstwie Rolnictwa wstępną propozycję przejęcia pałacu Wielopolskich w Chrobrzu. Po wydzieleniu z majątku szkoły stałby się on oddziałem zamiejscowym Muzeum Wsi Kieleckiej, podobnie jak mauzoleum w Michniowie. Placówka miałaby wówczas zagwarantowane środki z budżetu województwa.

Na początku września w Izbie Pamięci Republiki Pińczowskiej wyeksponowano reprinty gazet z początku II wojny Światowej, m.in. Express Poranny, Wieczór Warszawski, Ilustrowany Goniec Wieczorny czy Dziennik Chicagowski, które przedstawiają sytuację w Polsce i w Europie we wrześniu 1939. Reprinty pochodzą z kolekcji Pawła Wawreckiego, dyrektora Pińczowskiego Samorządowego Centrum Kultury.

Dzieło rzeźbiarza Andrzeja Kozery jako pierwsze stanęło w panteonie rzeźby w drewnie (11 wrze?nia). Praca upamiętnia debiutancką powieść Wiesława Myśliwskiego pod tytułem „Nagi sad” a wybitny pisarz był gościem specjalnym piątkowego popołudnia w Chrobrzu. Nowatorski pomysł centrum w drewnie polega na tym, iż rzeźby prezentują nie twórców, a dzieła lub postaci przez nich wykreowane. Uroczystości towarzyszyła projekcja filmu Ryszarda Bera „Przez dziewięć mostów” (według dramatu Wiesława Myśliwskiego).

Kolejną rzeźbą, która stanęła w przypałacowym parku był „Wawrzek, syn Wawrzyńca” dłuta Wojciecha Sochy. Tym sposobem uczczono pamięć po zmarłym 15 lat temu Józefie Mortonie, chrobrzaninie, wybitnym przedstawicielu nurtu chłopskiego w literaturze. Odbyła się także projekcja filmu Zbigniewa Kuźmińskiego „Mój drugi ożenek” na podstawie powieści Józefa Mortona. Uroczystość miała miejsce 2 października.

Rekordowa ilość osób odwiedziła nasz ośrodek 25 października, aby wziąć udział w wydarzeniu związanym z obchodami 170 rocznicy urodzin Adolfa Dygasińskiego. Rzeźbę „Beldonek” Adolfa Dygasińskiego odsłaniało, jak zwykle wspólnie, kilkanaście osób m.in. fundator rzeźby europoseł Czesław Siekierski, marszałek województwa świętokrzyskiego Adam Jarubas, artyści, naukowcy i literaci, samorządowcy, przedstawiciele społeczności lokalnej, sponsorzy, dziennikarze. Ostatni sznurek rozwiązał inicjator wydarzenia Adam Ochwanowski, a samego odsłonięcia dokonał autor rzeźby, Adolf Tomasik z Końskich. Uroczystości towarzyszyła muzyka ludowa w wykonaniu kapeli „Ponidzie” Maćka Sobonia. Drugim dziełem Dygasińskiego, które zostało uczczone w tym dniu była nowela „Co się dzieje w gniazdach”. Każdy z gości otrzymał wznowienie tego wydawnictwa, okraszone reprodukcjami z pleneru malarsko – fotograficznego, który odbył się w sierpniu pod taką samą nazwą co nowela. Kolejną atrakcją spotkania był wernisaż prac z sierpniowego pleneru, zaaranżowany przez profesor Małgorzatę Bielecką.

12 grudnia, wprawdzie nie w pałacu Wielopolskich w Chrobrzu a pałacu Zielińskiego w Kielcach świętowaliśmy razem z Adamem Ochwanowskim jubileusz 35 lat jego pracy twórczej, podczas którego marszałek Adam Jarubas i wicewojewoda Piotr Żołądek wykazali się talentem wokalnym wykonując klasyki zespołu Dżem.

W II Przeglądzie Grup Kolędniczych z Ponidzia, 20 grudnia 2009 wzięło udział 6 grup kolędniczych. Jury po obejrzeniu wszystkich widowisk w kategorii szkół gimnazjalnych postanowiło przyznać równorzędne wyróżnienia dla Świetlicy Wiejskiej z Orkanowa oraz Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Gackach. W kategorii szkół ponadgimnazjalnych oraz dorosłych także nagrodzono wszystkie zespoły z tym, że Zespół Szkół w Działoszycach, „Wiśliczanie” z Wiślicy oraz „Kasztelanie” z Kij zostali zakwalifikowani do Wojewódzkiego Przeglądu Grup Kolędniczych.

W grudniu ośrodek, razem z Muzeum Regionalnym w Pińczowie i Wojewódzką Biblioteką Publiczną w Kielcach opublikował 2 tomiki poezji: Rafała Mazurka oraz Krzysztofa Nurkowskiego, a także pierwszy zeszyt „Znalezisk” ? zbioru nigdzie dotychczas nie publikowanych materiałów regionalnych takich jak wspomnienia o rodzinie Wielopolskich, historia Żydów pińczowskich czy unikalne „Duchy i Demony” Bolesława Dobaja.

Rok 2009 zamknął się ilością ponad siedmiu tysięcy gości.

Na początku 2010 roku do Chrobrza trafiły pierwsze eksponaty, m.in. kopia wiślickiej płyty orantów, zabytkowe meble, które dotychczas wystawiane były w salach Muzeum Regionalnego w Pińczowie. Będą one tu eksponowane przez około półtora roku, czyli do czasu zakończenia kapitalnego remontu popaulińskiego klasztoru zwanego Belwederem, gdzie dotychczas rezydowało pińczowskie Muzeum Regionalne.

28 lutego odbyły się uroczyste chrzciny Ośrodka Kulturalno – Historycznego BELDONEK. Wszyscy przybyli goście wyniesieni zostali do godności Matek i Ojców Chrzestnych. Podczas imprezy nastąpiło otwarcie wystawy fotografików z „Galerii Bezdomnej” oraz obrazów Michała Imosy pt. „Błazny”, a także promocja książki Adama Ochwanowskiego i Michała Imosy pt. „Dwunastu gniewnych błaznów”.